Help, hoe ga ik hiermee om?

Een erectie bij baby’s is heel normaal en heeft niets te maken met seksuele opwinding. Het is een lichamelijke reactie die spontaan ontstaat of door een toevallige aanraking. Ga gewoon door met verschonen. Let erop dat de piemel naar beneden wijst in de luier, anders plast je baby boven de luier uit.

Er is niets vreemds aan het aanraken van het eigen geslachtsdeel, dit hoort bij de ontwikkeling van kinderen en bij het ontdekken van het lichaam. Ze ontdekken dat het aanraken van het eigen geslachtsdeel een ander gevoel geeft dan bijvoorbeeld het aanraken van de arm. Het aanraken van het geslachtsdeel kan een prettig gevoel geven, maar bij kinderen is er geen sprake van seksuele opwinding zoals bij jongeren of volwassenen. Voor hen is het gewoon onderdeel van het leren kennen van het eigen lichaam.

Als je dit gedrag verbiedt, kun je jouw kind het gevoel geven dat het aanraken van het eigen lichaam niet oké is. Als het gebeurt, kun je je kind afleiden door samen iets anders te doen. Op die manier stopt het gedrag zonder dat je kind de boodschap meekrijgt dat het verkeerd is. Als je kind iets ouder is, kun je vertellen dat het niet gepast is om zichzelf aan te raken in het openbaar of als er andere mensen bij zijn. Je kunt jouw eigen regels of advies meegeven. Bijvoorbeeld door te zeggen dat je kind dat kan doen als het alleen in de slaapkamer is.

Geef je kind eerlijk antwoord als het vragen heeft. Leg het op een makkelijke manier uit en vertel dat het een onderdeel is van het lichaam. Zeg bijvoorbeeld: ‘Dat is mijn borst, die krijgen meisjes als ze groot worden. En als een vrouw een kindje krijgt, kan het kindje melk uit de borst drinken.’

Als je het niet prettig vindt dat je kind jouw borsten aanraakt, kun je daarin ook je grens aangeven. Door dat rustig en op een prettige manier te zeggen, kun je meer voorkomen dat woorden van lichaamsdelen een negatieve betekenis krijgen. Zo kun je zeggen: ‘Dat zijn mijn borsten, die zijn van mama. Ik vind het niet fijn als je ze zomaar aanraakt’. Door zelf je grens aan te geven, leer je je kind dat het ook grenzen aan mag geven over het eigen lichaam.

Kinderen merken rond deze leeftijd dat bepaalde woorden bij volwassenen een reactie uitlokken. Daarom gaan ze die woorden herhalen. Geef hier zo min mogelijk aandacht aan, dan stopt het gedrag vanzelf. Je kunt er ook een spelletje van maken, bijvoorbeeld dat ze elke dag vijf minuten lang net zo veel ‘vieze’ woorden mogen zeggen als ze zelf willen en verder niet. Dan is de lol er meestal snel van af.

Vertel je kind dat het niet zonder toestemming de broek van een ander naar beneden mag trekken. Zo leer je kinderen dat zij toestemming moeten vragen en grenzen van een ander moeten respecteren. Ze leren daarmee ook dat ze hun eigen grenzen mogen aangeven. Daarnaast kun je vertellen hoe de lichaamsdelen heten waar je kind nieuwsgierig naar is en vragen die het heeft beantwoorden.

Geef peuters en kleuters een eerlijk antwoord, dat past bij de leeftijd. Maak het simpel en houd het kort. Voor een kind is deze vraag niet anders dan andere vragen. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Een zaadje van een papa komt bij een eitje van een mama. Daar groeit een baby uit, in de buik van de mama. Als de baby groot genoeg is, komt het uit de vagina of de buik van de mama naar buiten.’ Als je kind meer wil weten, kun je ook meer vertellen. Bijvoorbeeld: ‘Als papa en mama een kindje willen, gaan zij vrijen, dat is iets wat volwassenen doen als ze elkaar heel lief vinden. Daarbij gaat de piemel van papa in de vagina van mama. Door de piemel kan het zaadje in de buik van mama komen.’ Je kunt niet te veel vertellen of iets verkeerd zeggen. Kinderen onthouden alleen informatie die past bij hun leeftijd. Als het te ingewikkeld is, dan vergeten ze het weer en zullen ze het een volgende keer nog eens vragen.

Als je het lastig vindt om hierover met je kind te praten, dan kun je ook een boek (met plaatjes) gebruiken.

Als ouder kun je beslissen of je dit wel of niet goed of prettig vindt. En als je het toestaat, kun je meegeven wat mag en wat niet mag. Bijvoorbeeld dat allebei de kinderen dit moeten willen, dat ze elkaar geen pijn mogen doen en dat ze niets in gaatjes mogen steken (niet in de mond, maar ook niet in de vagina of anus). Het is belangrijk dat kinderen ongeveer dezelfde leeftijd hebben en hetzelfde ontwikkelingsniveau.

Veel scholen hebben de regel dat de onderbroek tijdens het spel aan moet blijven. Ook gebruiken veel scholen, net als kinderdagverblijven en zorginstellingen, het Vlaggensysteem om te beoordelen welk gedrag passend is bij welke leeftijd. Het Vlaggensysteem stimuleert gezond gedrag en draagt bij aan het voorkomen en terugdringen van seksueel grensoverschrijdend gedrag onder kinderen en jongeren.

• Mijn kind van 5 heeft met een ander kind doktertje gespeeld. Wat zeg ik tegen de ouders van dat kind?

Als jouw kind met een ander kind doktertje heeft gespeeld in jullie huis is het goed om dat op een luchtige manier tegen de ouders van dat kind te zeggen. Zo voorkom je dat het groter wordt door er niet over te praten. Je kunt dan ook vragen wat die ouders ervan vinden. Het is fijn om dit onderling af te stemmen als de kinderen vaak samen spelen. Meer weten? Lees dan de ouderbrochure ‘Over de grens’.

Laat je kind hier een eigen keuze in maken en respecteer dit. Misschien ben je bang dat hij ermee gepest gaat worden. Als je hier onzeker over bent, kun je contact opnemen met de leerkracht. Die kan bijvoorbeeld een extra oogje in het zeil houden of een positief klassengesprek voeren over jezelf zijn.

Dat kan, maar dat hoeft zeker niet. Jonge kinderen geven soms aan dat ze ‘verliefd’ zijn, bijvoorbeeld op hun moeder, juffrouw of huisdier. Hiermee bedoelen zij dat ze iemand heel lief vinden. Vraag aan je kind wat het betekent om verliefd te zijn. Daarmee laat je zien dat je ze serieus neemt en dat de gevoelens en mening van je kind belangrijk zijn. De vraag kan ook een gelegenheid zijn om je kind te vertellen dat sommige jongens op jongens verliefd worden, of op jongens en meisjes. En dat meisjes ook op meisjes verliefd kunnen worden of op jongens. En dat dat oké is. Je kunt niet kiezen op wie je verliefd wordt.

Kinderen spelen op deze leeftijd bij voorkeur met kinderen van hetzelfde geslacht. Veel kinderen gaan zich op deze leeftijd gedragen zoals ze denken dat een jongen of een meisje zich ‘hoort’ te gedragen. Je kunt je kind vertellen dat het geen ‘jongens-’of ‘meisjesrol’ hoeft te hebben. Je kind mag gewoon zichzelf zijn.

Het is belangrijk de verliefdheid serieus te nemen en je kind te laten weten dat dit gevoel heel normaal is. Je kunt er open vragen over stellen. Er zijn ook genoeg boeken over verliefdheid, waarmee je het op een leuke en luchtige manier bespreekbaar kunt maken. Niet elk kind wil hierover praten en ook dat is goed. Zolang je kind maar weet dat het met vragen bij jou terechtkan.

Sommige kinderen krijgen op deze leeftijd ook voor het eerst ’verkering’, meestal met iemand uit de klas. Ze raken elkaar nog nauwelijks aan en zijn ook bijna nooit samen zonder anderen erbij. Bij elkaar staan op het schoolplein en samen spelen is al leuk en spannend genoeg. Verder dan elkaars hand vasthouden en heel soms een kusje geven, gaat het meestal niet. Bespreek met je kind welke dingen je doet wanneer je verliefd bent op deze leeftijd en wat je kan doen om aan iemand te laten merken dat je iemand lief vindt. Bijvoorbeeld samen iets leuks gaan doen, of een mooi kunstwerk voor de ander maken.

Veel kinderen gaan zich in deze fase steeds meer schamen voor hun blote lichaam. Als ze zich douchen of uitkleden, doen ze dat liever niet waar anderen bij zijn. Ze kunnen twijfels hebben over of hun lichaam wel normaal is en daar onzeker over zijn. Het is belangrijk om dit te respecteren. Ook al zijn jullie thuis heel vrij en lopen jullie zelf als ouders bloot rond, je kind mag ervoor kiezen om dit niet te willen. Door dit te respecteren laat je aan je kind zien dat het werkt om een grens te stellen.

Ja, om kinderen voor te bereiden op de puberteit, is het belangrijk dat je ze op tijd vertelt dat hun lichaam gaat veranderen. Dan worden ze niet overvallen door de groei van borsten, de piemel, haargroei in de oksel en bij de geslachtsdelen, de eerste menstruatie of de eerste zaadlozing. Weet dat meisjes vaak een jaar eerder in de puberteit komen dan jongens. Je kunt ook vertellen dat hun gevoelens in de puberteit kunnen veranderen. Dat ze zich het ene moment heel vrolijk en het andere moment boos of verdrietig voelen. En dat dat er allemaal bij hoort.

Als je het lastig vindt om hierover te praten, zijn er ook goede boekjes die kinderen zelf kunnen lezen. En je kunt ze verwijzen naar pubergids.nl. Hier kunnen ze zelf dingen lezen over de puberteit, waar jij ze vervolgens vragen over kunt stellen.

Kinderen kunnen in deze leeftijdsfase al geïnteresseerd zijn in seksuele beelden. Je hoeft je hier niet direct zorgen over te maken. Het kan ook zijn dat je kind dit per ongeluk heeft gezien of dat iemand dit aan je kind heeft laten zien. Het is belangrijk om je kind te vertellen dat het online dingen kan tegenkomen, die niet voor kinderen geschikt zijn. Dat als ze iets opzoeken over seks, ze porno te zien kunnen krijgen. Als ze daar van schrikken kunnen ze het wegklikken en het aan je vertellen. 

Het is ook belangrijk om je kind te leren dat porno geen echte seks is. Net zoals een actiefilm ook niet echt is. Porno is bedoeld om volwassenen op te winden. Seks gaat in het echt anders. Dan is er meer aandacht voor wat je allebei fijn vindt en hoort strelen en lief zijn voor elkaar er ook bij. Ga met je kind in gesprek om te kijken of het vragen heeft of verwijs je kind naar een geschikte website voor kinderen, zoals pubergids.nl. 

Onthoud dat seksuele opvoeding een doorlopend proces is. Het is verstandig om regelmatig open gesprekken te voeren als je kind ouder wordt en meer vragen heeft. Als je kind niet met vragen komt, is het belangrijk om af en toe zelf het gesprek daarover te starten. Het belangrijkste is dat je kind zich prettig en ondersteund voelt bij het bespreken van relaties en seksualiteit. Ook is het belangrijk dat je kind weet dat het dit altijd met jou mag bespreken. Klik hier voor tips hoe je het gesprek kunt beginnen over verschillende thema’s.  

Jongeren zijn in deze fase veel bezig met hoe ze eruitzien en wat anderen daarvan denken. Ook speelt hun leven zich voor een deel online af. Veel beelden en ideeën die (online) media geven, zijn niet zoals de werkelijkheid. Sommige beelden zijn bewerkt en vaak laten ze een ‘ideaal mannen- en vrouwenlichaam zien. Het is belangrijk om je kind uit te leggen dat de meeste mensen niet een ideaal lichaam hebben, maar dat iedereen verschillend is en dat is oké. Dit is voor jongens even belangrijk om te weten als voor meiden. Kijk eens mee met je kind naar wat het online ziet. Ook zijn er social media-accounts die positief oordelen over verschillende lichamen.

Laat je kind ook weten dat het normaal is om in deze periode, waarin het lichaam zich zo ontwikkelt, onzeker te zijn. Vertel ook dat elke tiener dat heeft. Wijs je kind erop verder te kijken dan het uiterlijk. Je kunt met je lichaam sporten en bewegen. En naast zien, kun je ook voelen, horen en ruiken. Je kunt dus op verschillende manieren het lichaam op een positieve manier beleven. Het belangrijkste dat je kunt doen is een voorbeeld zijn. Als jij ontevreden bent over je eigen lijf, dan merkt je kind dat. Heb je een positieve houding als het gaat over jouw lichaam – ook en juíst als het niet voldoet aan de standaard schoonheidsidealen – dan geef je hiermee positieve signalen aan je kind.

Tip: je zou je kind eens mee kunnen nemen naar het strand, waar je allerlei verschillende soorten lichamen ziet. Hier kun je dan met elkaar over in gesprek gaan. 

Waardeer het dat je dochter naar jou toe komt om te vragen om anticonceptie. Het laat zien dat ze het gevoel heeft dat ze hiervoor bij jou terecht kan. Ga met haar in gesprek en bespreek waarom zij graag anticonceptie wil gebruiken. Misschien is het wel om een andere reden dan om veilige seks te hebben. 

Het is ook belangrijk om te kijken wat ze weet over seks, hoe je zwanger raakt en hoe je een soa kunt oplopen, en of je kind er überhaupt al aan toe is om seks te hebben. Verbieden is meestal niet de beste oplossing, en boos worden ook niet. De kans bestaat dan dat ze het stiekem gaat doen zonder dat ze goed is voorbereid. Je kunt beter vertellen wat je ervan vindt en waarom je dat vindt. Als kinderen je standpunt begrijpen, zullen ze het eerder overnemen. Blijf erover met haar in gesprek, en help haar om verstandige keuzes te maken. Ook als je vanuit geloofsovertuiging misschien hoopt dat ze seksuele gemeenschap zal bewaren voor na het huwelijk.  

Nee, van de pil word je niet onvruchtbaar. Het gebruik van de anticonceptiepil is over het algemeen veilig en wordt vaak voorgeschreven om onregelmatige menstruaties en pijn te verlichten. Als ze stopt met het innemen van de pil, herstelt de natuurlijke menstruatiecyclus zich meestal binnen enkele maanden. De huisarts kan meer informatie geven over de voordelen en mogelijke bijwerkingen van de anticonceptiepil. 

Het versturen van seksueel getinte beelden via internet en social media wordt ook wel sexting genoemd. Dit is oké zolang beide jongeren toestemming hebben gegeven en de foto nooit wordt doorgestuurd. Vertel je kind wel dat het versturen van een sexy foto of filmpje nooit helemaal zonder risico is. Het kan toch bij anderen terechtkomen, voor wie het niet bedoeld was. Benadruk dat niemand haar mag dwingen om een sexy foto of filmpje te sturen en dat ze nóóit een sexy foto of filmpje mag doorsturen zonder toestemming van diegene die erop staat. Dat is strafbaar en bovendien enorm kwetsend. De gevolgen voor het slachtoffer zijn groot en kunnen zelfs leiden tot zelfdoding. Ook het ongevraagd toesturen van je eigen naaktfoto en filmpje is strafbaar. Vertel je kind dat ongewenste sexting nooit de schuld is van de persoon op de foto of in het filmpje. Bespreek ook met je kind wat je kan doen om iemand te steunen en te helpen van wie de foto ongewenst is doorgestuurd.  

Lees hier verder als je meer wilt weten over sexting en hoe je kind veilig online kan zijn.

Leg je kind uit waarom je het nog te jong vindt. Bespreek ook alternatieven: wat mag je kind wel? Het is ook belangrijk om te verkennen wat je kind weet over seks, hoe je zwanger raakt en hoe je een soa kunt oplopen. Verbieden is meestal niet de beste oplossing. Als je kind eraan toe is, bestaat de kans dat die het stiekem gaat doen zonder goede voorbereiding. Je kunt beter vertellen wat je ervan vindt en waarom je dat vindt. Als je kind je standpunt begrijpt, zullen ze het eerder overnemen.

Je kunt het niet voorkomen, wél kun je jouw waarden en normen met je zoon bespreken. Dat hij condooms heeft gekocht, betekent niet direct dat hij ze ook gaat gebruiken. Jongeren hebben op deze leeftijd interesse in alles wat met seks te maken heeft. Verbieden is meestal niet de beste oplossing. De kans bestaat dan dat hij het stiekem gaat doen zonder dat hij goed voorbereid is. Je kunt beter vertellen wat je ervan vindt en waarom je dat vindt. Ook kun je bijvoorbeeld vragen of hij weet hoe een condoom wordt gebruikt en waarom hij ze gekocht heeft. Vertel je kind meer over jouw ideeën over het hebben van seks en de eerste keer. Zo kun je als ouder betrouwbare informatie geven. Als kinderen je standpunt begrijpen, zullen ze het eerder overnemen.

Leer je kind op het eigen gevoel te vertrouwen. Vertel dat het belangrijk is om het duidelijk te zeggen als je iets (nog) niet wil. Een ander hoort jouw mening te respecteren en jij die van de ander. Maak duidelijk dat je kind zelf mag aangeven waar de grens ligt. Als je A zegt, hoef je nog geen B te zeggen.  

Handige zinnetjes zijn: 

• • ‘Je hebt ja-, nee- of twijfelgevoel.’  Bij twijfelgevoelens is het belangrijk dat je eerst uitzoekt of het een ja of een nee kan worden. 
  • ‘Wat jij fijn en leuk vindt, hoeft een ander niet prettig te vinden.’ 
  • ‘Mensen kunnen ook zonder woorden aangeven wat ze wel en niet willen.’  Bijvoorbeeld door hun houding of wanneer ze niet actief meedoen. Leer je kind dat je geen seksuele dingen doet met iemand die niet kan instemmen, bijvoorbeeld als iemand sterk onder invloed is van alcohol of drugs. 
  • ‘Bij seks is het belangrijk dat je het allebei fijn hebt. Dat kan alleen als je er allebei mee instemt en rekening houdt met elkaar. Je moet dus steeds bij de ander checken of die het oké vindt. ‘Ja’ is ja. ‘Nee’ is nee. En ‘misschien’ is ook nee.  
  • Leer je kind de zinnen: ‘Heb je zin?’, ‘Vind je het lekker?’, ‘Vond je het fijn?’. Met deze drie zinnen kun je voor, tijdens en na afloop van seksuele of intieme handelingen weten of de ander ermee instemt. 
  • Laat je kind het filmpje ‘Toestemming: zo simpel als thee’ zien. 

Je kunt bijvoorbeeld vragen of het al eens verliefd is geweest op iemand. En zo ja, op wie? Wees er wel voorzichtig mee en bedenk dat de meeste jongeren pas iets aan hun ouders vertellen als ze honderd procent zeker zijn van hun gevoelens. Laat je kind weten dat het voor jou niets uitmaakt of het op jongens of meiden valt of allebei en dat je er voor je kind bent. 

Omdat heteroseksualiteit de norm is, worden andere seksuele oriëntaties soms minder geaccepteerd. Je kunt je kind steunen door al vóór de puberteit te laten merken dat je er voor openstaat, en het van jongs af aan bespreekbaar te maken in het gezin.  

Bijvoorbeeld door: 

• • • verschillende seksuele oriëntaties (homo, lesbisch, bi, pan, etc.) als optie te noemen als het over de liefde gaat
    • berichten uit het nieuws te bespreken die gaan over seksuele oriëntatie
    • rolmodellen zoals zangers of sporters aan te wijzen die zichzelf durven te zijn
    • je kind te laten merken dat het altijd bij jou terecht kan en dat je veel van je kind houdt

Vertel je kind dat bij seks niet alles gaat vanzelf en in één keer goed gaat en dat dat ook niet hoeft. Soms heb je een slappe piemel, ontsnapt er lucht uit je vagina of glijdt het condoom af. In porno lijkt seks meteen goed te gaan en wordt er ook niet gepraat over wat iemand fijn vindt. In het echt gaat seks vaak veel rommeliger en mag er ook gewoon gestunteld en gelachen worden. Het is goed om als ouder te zeggen dat seks een leerproces is en dat seks vaak beter gaat als je kind met diens partner praat over wat ze prettig vinden. 

Veel jonge meiden hebben pijn bij vaginale seks, dat is seks waarbij de piemel in de vagina gaat. Stimulatie van de clitoris geeft meiden meestal meer plezier dan piemel in vagina-seks. Toch weten veel jongens en meiden dat niet. Leren waar je plezier in hebt en waar je opgewonden van raakt is dus belangrijk, want pijn bij seks is nooit oké. Geef deze boodschap mee aan zowel je dochter als je zoon. 

Veel jongeren zijn bezig met experimenteren. Dat doen ze op het gebied van seks en ook op het gebied van drugs of alcohol. Soms doen ze dat door seks te hebben onder invloed van alcohol of drugs. Het risico hiervan is dat ze overmoedig worden, minder aandacht hebben voor grenzen van zichzelf of een ander, ze sneller onveilige seks hebben en in sommige gevallen ‘nuchtere’ seks niet meer spannend genoeg vinden. Ga het gesprek aan met je kind en vertel wat de risico’s zijn van middelengebruik tijdens seks. Meer informatie vind je op de website van Trimbos.